English (United States) Persian (Iran)
امروز: يکشنبه، 03 تير 1397 
English (United States) Persian (Iran)
عناوين اخبار

چاپ

سيد مهدي مجابي، مشاور راهبردي طرح ساماندهي سبزه ميدان تاکيد کرد؛

ساماندهي سبزه ميدان نيازمند مشارکت فعال شهروندان

زندگي شهري به معناي واقعي در بستر فضاهاي شهري جاري است که دليل آن را مي‌توان بيش از هر چيز در سرباز بودن، عمومي بودن و تعاملات اجتماعي افراد در اين فضاها دانست.

زندگي شهري به معناي واقعي در بستر فضاهاي شهري جاري است که دليل آن را مي‌توان بيش از هر چيز در سرباز بودن، عمومي بودن و تعاملات اجتماعي افراد در اين فضاها دانست. به همين دليل،تمام تلاش مجموعه‌هاي مديريتي در شهرها براي ارتقاي سطح کيفي فضاهاي شهري است که از روش‌هاي مختلف محقق مي‌شود. با توجه بهکاهش کيفيت زندگي در فضاهاي شهري امروز و لزوم احياي جايگاه اين فضاها، بازآفريني و ساماندهي آن ها  در دستور کار قرار دارد.

قزوين يکي از کهن‌ترين شهرهاي ايران با غناي فرهنگي و اجتماعي محسوب مي‌شود و در دل بافت تاريخي شهر داراي فضاهاي با ارزشي است که در روند زندگي عصر حاضر، بسياري از آن ها کارکرد اصلي خود را از دست داده‌اند. از جمله اين فضاهاي با هويت و داراي کارکرد شهري، مي‌توان به سبزه‌ميدان اشاره کرد که در گذر زمان، دچار تغييرات زيادي شده و از قطعه‌اي از يک باغ شهري در دولتخانه صفوي به يک گره ترافيکي و فضايي با معضلات مختلف در ساختار شهر تبديل شده است.  به همين دليل ساماندهي اين فضا با هدف احياي جايگاه فضاي شهري، آن توسط سازمان نوسازي و بهسازي شهر قزوين به عنوان متولي رسيدگي به پروژه‌هاي بافت تاريخي، در اولويت پروژه‌ها قرار گرفته است.

براي آگاهي شهروندان و کارشناسان حوزه‌هاي مختلف شهري از اهميت، ضرورت، اهداف و ابعاد مختلف اين طرح، سلسله گفت‌وگوهايي با مديران، صاحبنظران و کارشناسان شهري صورت گرفته است. اين شماره نظر سيد مهدي مجابي، مشاور راهبردي طرح ساماندهي سبزه ميدان را در خصوص سبزه‌ميدان و طرح ساماندهي آن جويا شده‌ايم که از نظر مي‌گذرانيد.

 

 

·     چه دليلي باعث شد ساماندهي سبزه ميدان به عنوان يک فضاي شهري با ارزش در بافت تاريخي قزوين به عنوان يک پروژه در دستور کار قرار گيرد؟

موضوع ساماندهي سبزه ميدان براي اولين بار در جلسه اي که خرداد ماه سال 1395 در دفتر استاندار وقت با حضور معاون سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري کشور و مديران استاني و شهري در خصوص اقدامات مربوط به پروژه هاي محدوده بافت تاريخي به ويژه احياي دولتخانه صفوي تشکيل و مطرح شد.

براساس مصوبات اين جلسه، بايد اقدامات متمرکز و سنجيده اي در خصوص دولتخانه صفوي صورت گيرد و از آنجايي که سبزه ميدان بخشي از دولتخانه و يک مرکز شهري در کنار اين مجموعه تاريخي است، بايد ورود به اين پروژه صورت مي گرفت؛ به همين دليل طرح ساماندهي سبزه ميدان مطرح شد. براي تسهيل کار، اين طرح تحت دو عنوان جداگانه مورد برنامه ريزي قرار گرفت. در حالي که در واقع، هر دو يک برنامه است.

با توجه به اين موضوع که امروز سبزه ميدان يک کارکرد مرکزي و فضاي شهري دارد، اهميت اين فضا را مضاعف مي کند؛ چرا که فضا ي مزبور مانند بسياري از شهرهاي کشور که مناطق مرکزي آن ها در حال از دست دادن کيفيت و تبديل شدن به مرکز ترافيک و ترمينال حمل ونقل شهري هستند، نياز به ارتقاي  سطح کيفيت زندگي شهري دارد.

 

·         اهداف کلان ساماندهي محدوده سبزه ميدان به عنوان بخشي از پروژه احياي دولتخانه صفوي چيست؟

با توجه به اهميتي که سبزه ميدان در بافت مرکزي شهر قزوين دارد، بحث‌هاي نظري و اهداف راهبردي متعددي مد نظر قرار گرفته است؛ اولين نکته اين که مراکز شهري، قلب تپنده شهر هستند و اگر درست کار کنند، باقي اندام ها دچار مشکل نخواهد شد.

سبزه ميدان هسته مرکزي شهر قزوين است و اگر ارتباط آن با بازار سنتي، مجموعه تاريخي سعدالسلطنه و دولتخانه صفوي ديده شود، اهميت آن چند برابر خواهد شد. موضوع ديگر اينکه گونه هاي مختلفي از ميادين با کارکردهاي متفاوت در شهرها وجود دارد که سبزه ميدان يکي از اين انواع است. ميدان‌هاي ايراني در قالب ميدان- بازار دسته بندي مي شوند. بايد توجه داشت حفظ اين گونه هاي فضايي براي افزايش کيفيت زندگي شهروندان اهميت هويتي زيادي دارد.

نکته قابل ذکر اينکه اهداف راهبردي در طرح ساماندهي سبزه ميدان، بيشتر در ارتباط با حفظ، احيا و توسعه بافت تاريخي است. همچنين در طرح ساماندهي سبزه ميدان، ارتباط توسعه شهري و ارتقاي هويت مطرح است؛ سبزه ميدان در انتقال هويت شهري به شهروندان و گردشگران نقش اساسي ايفا مي کند؛ سبزه ميدان داراي نقش هاي فرهنگي، تاريخي و اجتماعي است که يک بخش آن به شهر تاريخي و بخش ديگر به شهر معاصر باز مي گردد و اين فضا در هر دو حوزه داراي موقعيت استراتژيک و ممتاز است.

در کنار اهداف راهبردي، يک سري اهداف عملياتي نيز در طرح ساماندهي سبزه ميدان وجود دارد که به طور يقين  حوزه محدودتري دارد؛ زيرا بايد از نظر مالي و اعتباري بررسي شود و مرحله به مرحله پيش برود. در طرح کنوني، از نظر عملياتي محدوده سبزه ميدان تا عمق يک پلاک از نظر کاربري ها، بدنه و  سيماي شهري مورد برنامه ريزي و ساماندهي قرار مي گيرد.

طرح ساماندهي در نظر دارد اغتشاشات بصري را از بين ببرد، نظم رفت و آمد سواره و پياده را ارتقاء دهد و سبزه ميدان را براي فعاليت هاي تفريحي، آموزشي، فرهنگي و رويدادهاي اجتماعي آماده کند؛ يعني سبزه ميدان فضايي باشد که با ارزش هاي ميراث شهري و تاريخي خود بتوانند فعاليت هاي مزبور را در يک مکان سامان بدهد.

براي اين منظور، بايد مشخص شود محدوده سبزه ميدان به صورت مستقيم با چه فضاهايي در ارتباط قرار دارد و با چه فضاهايي همجوار است؛ مهمترين همجواري سبزه ميدان، دولتخانه صفوي است که به عنوان شهر تاريخي قزوين از دوره صفويه واجد ارزش محيطي و داراي مقياس ملي است. محلات مسکوني، از ديگر همجوارهاي محدوده سبزه ميدان هستند که در کنار رفت و آمدهاي مرکز شهر بايد مورد توجه قرار گيرند.

به طور خلاصه اهداف عملياتي در طرح ساماندهي سبزه ميدان عبارت از اين است که اين فضا را به عنوان يک گره و هسته ساختاري در شهر معاصر مجهز کنيم. به همين دليل، مأموريت گروه طراحي پيوند زدن شهر تاريخي با تمام ابعاد از جمله دسترسي‌ها و تحرکات شهري شامل پياده و سواره و  کاربري‌ها با شهر معاصر است.

به عبارت ديگر، بايد فضاي شهري مورد نظر به گونه اي ساماندهي شود که نه تنها مانع تحرکات نباشد، بلکه آن را تسهيل کند؛ بنابراين سبزه ميدان نقش عملکرديِ حساس و وسيعي را دربرمي‌گيرد که امروز به دليل آسيب هاي ترافيکي و اجتماعي کاهش يافته است؛ براي مثال امروز به جاي مشاهده الگوهاي زنده و شاداب پياده، با الگوي سکون و سکوت و پژمردگي اجتماعي در اين فضا رو به رو هستيم.

پس  از طرح ساماندهي، فاز ديگري از برنامه ريزي وجود دارد که جنبه طراحي دارد و با فاز ساماندهي در ارتباط قرار مي گيرد. همچنين با توجه به مباحث  مهم حفاظتي در دولتخانه، در سبزه ميدان فضايي فراهم خواهد شد که علاوه بر ارتباط با شهر تاريخي، به عنوان يک ميدان عمومي کارآمد و ويژه براي شهرعمل خواهد کرد. همچنين قرار است به مباحث اجتماعي- انساني توجه لازم معطوف گردد.

 

·         براي تحقق اين اهداف، تا کنون چه گام هايي برداشته شده است؟

براي تحقق اهداف طرح سبزه ميدان گام هايي به طور منظم برداشته شده است که اصلي ترين آن ها، برگزاري جلسات هماهنگي دستگاه‌هاي مرتبط در استانداري بود. همچنين در ابتداي مرحله مطالعات، طرح مفهومي دولتخانه صفوي و سبزه ميدان به طور تحليلي تهيه شده که برابر اين طرح اينک مي‌دانيم با چه مفاهيم اجتماعي، اقتصادي، ترافيکي، شهري و... روبه رو هستيم و براي ارتقاي  اين مفاهيم، چه عملياتي بايد صورت گيرد؛ حدود 10 هکتار فضاي تاريخي و فرهنگي در دو پروژه در اختيار است که بايد ساماندهي و طراحي شود.

به دليل پژوهش هايي که در 30 سال اخير توسط اينجانب و نهادهاي مختلف در خصوص محدوده دولتخانه و سبزه ميدان انجام شده، نياز بود اين تحقيقات بازبيني و جمع بندي لازم صورت گيرد و به اهداف عملياتي تبديل شود که اين مهم به انجام رسيده است.

در حال حاضر تهيه طرح راهبردي در حال انجام بوده و طرح اجرايي نيز به موازات آن تهيه خواهد شد. همچنين سازمان هاي کاري و گروه هاي فني و تخصصي در زمينه هاي مختلف مربوط به پروژه مانند طراحي شهري، مطالعات اجتماعي، ترافيک، اقتصاد، معماري، تأسيسات و کنترل پروژه در حال انجام وظايف خود هستند.

با توجه به اين که طرح سبزه ميدان يک پروژه اجتماعي است و بر خلاف بسياري از طرح ها که تنها رويکرد کالبدي دارد، فعاليت ها و آماده سازي هاي اجتماعي نيز در آن مدنظر قرار دارد، مباحث تاريخي و فرهنگي به عنوان پيش نياز بحث مشارکت اجتماعي مدنظر است و زمينه هاي مشارکت وسيع مردم و مسئولين تا حدودي در حال شکل‌گيري است و اميد مي رود از دو ماه آينده، عمليات اجرايي به صورت فعال در سبزه ميدان آغاز شود.

 

·         چه رويکرد علمي و تجربي در ساماندهي سبزه ميدان دنبال مي شود؟

نگاه به سبزه ميدان، با رويکرد اجتماعي- کالبدي با معيارهاي فضاهاي فرهنگي و تاريخي و نگاه توسعه پايدار شهري است. اين رويکرد، جنبشي شناخته شده در شهرهاي مختلف دنيا بوده و داراي ادبيات و منابع علمي وسيعي است.

نوآوري و تازگي رويکرد طرح ساماندهي در سبزه ميدان در بخش اجتماعي اين است که تا امروز در توسعه شهرهاي ما کمتر مباحث اجتماعي مورد توجه قرار گرفته و بيشتر رويکردهاي کالبدي غالب بوده است. به بحث پايداري توسعه نيز در شهرها عنايت چنداني نشده است و به همين دليل امروز مسئولين توسعه شهري متوجه ضرورت تغيير رويکرد از کالبدي به کالبدي- اجتماعي شده‌اند.

در طرح سبزه ميدان مباني توسعه با فرآيند توسعه تاريخي شهر پيوند مي خورد. بحث جهاني شدن شهرها نيز مطرح است و بايد به اين نياز در فرآيند تاريخي توسعه شهر پاسخ داده شود.

 

·         تحقق اهداف پروژه ساماندهي سبزه ميدان را مستلزم چه شرايطي مي دانيد؟

براي تحقق اهداف اين پروژه، عزم اجتماعي- سياسي (ستادي) به معناي همراهي مردم و مسئولين در رأس مسائل قرار مي گيرد تا با يک وحدت اجتماعي تصميم بگيرند که مرکز شهر و تاريخي خود را به عنوان يک ثروت عمومي احيا کنند. که به معني يک خواست عمومي است.

کارشناساني که در حوزه‌هاي فني پروژه فعال هستند بايد با رويکرد اين طرح آشنايي بيشتري پيدا کنند که در حال حاضر از طريق برگزاري جلسات کاري(ورکشاپ) صورت مي گيرد. آگاهي شهروندان نيز داراي اهميت زيادي  است؛ چرا که ايجاد تغيير در فضايي مانند سبزه ميدان جنبه‌هاي اجتماعي و اقتصادي دارد و بايد با مشارکت مردم انجام شود، مردم بايد از اين اتفاق، يک بهره اقتصادي داشته باشند، به گونه‌اي که فعاليت هاي اقتصادي افزايش يابد و به مقوله برندينگ شهري (با شيوه هاي نوين اقتصادي) توجه شود. شايد در کمتر شهري در ايران، ارتباط قوي بين عناصر ساختاري مانند سبزه ميدان، بازار، دولتخانه و مجموعه تاريخي سعدالسلطنه وجود داشته باشد که اين فرصت در قزوين جنبه استثنايي دارد.

 

·         در اجراي موفق طرح ساماندهي سبزه ميدان چه گروه ها و نهادهايي بايد مشارکت داشته باشند؟

آگاهي و مشارکت مردم به ويژه کسبه، ساکنين و NGOها که به دنبال فضاهاي شهري براي فعاليت هستند، اهميت زيادي دارد. اگر بخواهيم مفاهيم جديدي مانند شهر آموزنده را در توسعه شهري وارد کنيم بايد اين موارد در پروژه نمود داشته باشد. بايد بدانيم منظور از آموزش، آموزش اجتماعي استفاده کنندگان از فضا است. از آنجايي که تا امروز در بيشتر طرح هاي شهري در زمينه هاي مشارکتي، کمتر با مردم تعامل شده  است، بايد سطح مشارکت به روش‌هاي مختلف افزايش يابد.

رسيدن به اين اهداف، تنها کار يک گروه فنيِ محدود نيست و بايد ساير گروه ها در بخش هاي عمومي و خصوصي در ارتباط علمي و فني با يکديگر وارد شوند که از جمله آن ها مي توان به نهادهاي آموزش و پرورش و حمل و نقل و ترافيک اشاره کرد.

مشارکت بين بخش هاي دولتي نيز موضوع مهم ديگري است؛ زيرا ممکن است در بين برخي نهادهاي دولتي، نگاه بخشي وجود داشته باشد و به مديريت شهري واحد اعتماد لازم را نداشته باشند. اگر نتوانيم بخش هاي مختلف را يکدل کنيم، ممکن است طرح آسيب ببيند. اميد است کمترين اشکال در اين زمينه‌ها وجود داشته باشد و با همراهي همه نهادهاي دولتي و غير دولتي، کمترين هزينه و زمان صرف اجراي اين پروژه شود.

 

·         فضاي حاکم بر هسته مرکزي شهر پس از اجراي طرح ساماندهي سبزه ميدان را توصيف کنيد.

فضاي حاکم بر هسته مرکزي شهر بعد از اجراي طرح ساماندهي سبزه ميدان، يک فضاي آرام کاربردي‌تر خواهد بود که در آن آرامسازي فضا، ترافيک، فعاليت ها و الگوهاي رفتاري ايجاد خواهد شد و ناظرين با توجه به الگوهاي رفتاري اصالت و فرهنگ شهر و شهروندان را درک خواهند کرد. در حال حاضر الگوهاي مزبور وارونه است که بايد اصلاح شود.

از نظر زيست محيطي نيز در محدوده دولتخانه صفوي و سبزه‌ميدان يک ارتقاي مطلوب در شهر صورت خواهد گرفت؛ چرا که 13 هکتار حجم سبز  وارد فضاي شهر مي شود. اين محدوده متضمن يک اکوسيستم است که در مقياس شهر فعال شده و ساختار باغ هاي صفوي در آن احيا مي شود.

اين طرح از جمله به دنبال ايجاد يک توسعه فضاي سبز (صرفاً پايدار) در مرکز شهر است که محيطي، اجتماعي و عملکردي زنده بوده و الگوي متفاوتي نسبت به پارک‌هاي شهري داشته باشد که از جمله آنها مي توان به وجود کاربري هاي آموزشي، اجتماعي، اقتصادي، آييني، گردشگري و... در آن اشاره کرد.

 

·         نقش و جايگاه سبزه ميدان به عنوان فضاي شهري در ارتقاي کيفيت زندگي شهروندان را چطور ارزيابي مي کنيد؟

سبزه ميدان، يک فضا از نوع ميدان- بازار ايراني است و وظايف اقتصادي و اجتماعي و نمادين را در کنار وظايف حکومتي، آموزشي و سياسي انجام مي دهد. اين وضعيت با توجه به اين که ارتباطات را بين عناصر مهم فضايي يعني بازار، دولتخانه و سبزه ميدان تقويت مي کند، تقويت خواهد شد. قرار نيست که مانند آنها عمل کند، بلکه بايد مقدمه اي براي ورود به آن ها باشد. در واقع سبزه ميدان يک نشان? فضايي براي شهر و يک فضاي کانوني براي ورود به ساختار اصلي آن است.

 

 

 

  •  
     
صفحه اصلي  |  معرفي سازمان  |  مديريت يکپارچه  |  پروژه هاي سازمان  |  گالري تصاوير  |  ارتباطات مردمي  |  گردشگري  |